00Kısaca
Güvenlik Konseyi, İran nükleer dosyasını ve yaptırımların durumunu 28 Ekim 2026’da görüştü.[1]
IAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi, İran’ın yanıtlanmamış güvenlik sorularını açıklamasını istedi.[1]
Konsey, Rusya’nın talep ettiği usul oylamasında gündemi 11’e 2 oyla kabul etti; 2 çekimser kaldı.[1]
2015 tarihli anlaşma, 10 yıllık izleme çerçevesi ve yaptırımların yeniden devreye girmesini öngören “snapback” mekanizması içeriyor.[1]
IAEA, Haziran 2025’te başlayan askeri saldırılar sonrası güvenlik gerekçesiyle denetim ekiplerini çekti.[1]
01Ne diyor
BM Basın Bürosu’nun aktardığı oturumda Konsey üyeleri, İran yaptırımlarının yürürlükte olup olmadığı konusunda ikiye ayrıldı. Bir grup yaptırımların yeniden devreye girdiğini savunurken, diğer grup bunların sona erdiğini söyledi. Toplantı, Rusya’nın talebiyle yapılan usul oylamasıyla başladı ve gündem 11 oyla kabul edildi.[1]
Metinde, 2015’te onaylanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nın İran’a yaptırım gevşetmesi karşılığında nükleer programına 10 yıllık sınırlama ve izleme getirdiği anlatılıyor. Aynı anlaşmadaki “snapback” mekanizmasının, İran yükümlülüklerini yerine getirmezse yaptırımları geri getirebildiği belirtiliyor.[1]
IAEA Genel Direktörü Rafael Mariano Grossi, İran’ın ajansın denetleyebilmesi için istenen bilgi ve erişimi sağlamadığını söyledi. Grossi, güvenlik gerekçesiyle ekiplerin Haziran 2025’teki askeri saldırılardan sonra sahadan çekildiğini, ancak hukukî yükümlülüklerin tek taraflı durdurulamayacağını vurguladı.[1]
Rusya ve Çin, ABD’nin anlaşmadan çekilmesinin mekanizmayı geçersiz kıldığını savundu. Fransa, Birleşik Krallık ve ABD ise İran’ın güvence yükümlülüklerine uymadığını, bu yüzden 2231 sayılı kararın geçerli kaldığını söyledi.[1]
02Kimi etkiliyor
Belge, doğrudan İran’ı, BM Güvenlik Konseyi’ni ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nı (IAEA) etkileyen bir tartışmayı anlatıyor. Ayrıca 1737 Komitesi’nin başkan seçememesi ve uzmanlar panelinin atanamaması nedeniyle yaptırım izleme sürecinin de tıkandığı belirtiliyor.[1]
Metinde, bölgesel güvenlikten söz edilerek bazı konuşmacıların İran’ın komşularına yönelik saldırıları ve bölgedeki gerilime dikkat çektiği aktarılıyor. Ancak belge, yaptırımların hangi sektörleri ya da hangi kişi ve kurumları nasıl etkileyeceğini ayrıntılandırmıyor.[1]
03Ne zaman
Toplantı 28 Ekim 2026’da yapıldı. Belgede, 2015’teki anlaşma, Mayıs 2018’de ABD’nin çekilişi, Haziran 2025’teki askeri saldırılar ve 9 Eylül 2026 tarihli IAEA Yönetim Kurulu kararı gibi tarihli dönüm noktaları da yer alıyor.[1]
Metne göre, 18 Ekim 2025’te Konsey’in İran nükleer meselesine ilişkin değerlendirmesini tamamladığı ve “nükleer silahların yayılmasının önlenmesi” gündem başlığını sonlandırdığı iddia edildi; buna karşılık bazı üyeler 2231 sayılı kararın hâlâ yürürlükte olduğunu söyledi.[1]
04Belgede olmayanlar
Belge, yaptırımların bugün hukuken kesin olarak yeniden yürürlükte olup olmadığını net bir sonuçla bağlamıyor; tarafların görüş ayrılığını aktarıyor.[1]
İran’a hangi somut yaptırımların uygulanacağı ya da bunların hangi tarihten itibaren geçerli sayılacağı belgede tek tek sıralanmıyor.[1]
IAEA’nın İran’da ne zaman ve hangi koşullarda yeniden tam denetime döneceği belgede belirtilmiyor.[1]
Kaynaklar
- [1]BM Basın BürosuHolding Debate over Iran Sanctions, Security Council Contests Expiry Status, Continuing Nuclear Programme
