Libya Meclisi’nden 6 yıl sonra Türkiye ile deniz anlaşmasına onay

Libya’nın doğusundaki Temsilciler Meclisi, 20 Ekim’de Bingazi’de yaptığı toplantıda, 27 Kasım 2019’da Türkiye ile dönemin Trablus merkezli Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası’nı oy birliğiyle onayladı. Sözcü ve Dünya Gazetesi’nin aktardığına göre Meclis Sözcüsü Abdullah Bliheg, kararın alındığını açıkladı.^[1][5]

Aynı meclis, 2020 yılında söz konusu mutabakatı reddeden, Ankara ile siyasi ilişkilerin kesilmesini öngören ve Türkiye ile imzalanan iki mutabakat zaptının onaylanmasını reddeden 1 sayılı kararını da oy birliğiyle iptal etti. Dünya Gazetesi bu gelişmeyi “Libya 6 yıl sonra karar değiştirdi” ifadesiyle duyurdu. Hürriyet’in aktardığı Yunan basınına göre, doğudaki meclisin anlaşmayı tanımaması Yunanistan için önemli bir argümandı.^[1][3][5]

Onay kararı, Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları, enerji kaynakları ve hidrokarbon arama faaliyetlerine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. CNN Türk’te yer alan haberde, Libyalı milletvekili Tarek al-Jeroushi anlaşmanın Libya’nın uluslararası konumunu güçlendireceğini belirtti. Al-Jeroushi, “Bazı ülkeler bu anlaşmadan rahatsız olabilir, ancak bizim için önemli olan ulusal çıkarlarımızdır.” dedi.^[2][5]

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, mutabakatın uluslararası deniz hukukuyla çeliştiği ve bölge ülkelerinin egemenlik haklarını ihlal ettiği öne sürüldü. Açıklamada, coğrafyanın ve hukukun tek taraflı parlamento kararlarıyla değiştirilemeyeceği savunulurken, Libya tarafına Doğu Akdeniz’deki istikrarı olumsuz etkileyebilecek adımlardan kaçınma çağrısı yapıldı. Atina, müttefiklerini gelişmeler hakkında bilgilendirdiğini ve egemenlik haklarının korunması için gerekli adımların atılacağını bildirdi.^[1][2][5]

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Sözcü’ye göre mutabakatın onaylanmasını “üzüntüyle” karşıladıklarını ifade etti. Von der Leyen, anlaşmanın üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini, deniz hukukuna uygun olmadığını ve geçersiz olduğunu öne sürdü. AB’nin konuya ilişkin tutumunun 2019’daki Avrupa Konseyi kararıyla ortaya konduğunu ve değişmediğini belirtti.^[1][6]

Hürriyet’in haberine göre Yunan basını kararı “büyük ulusal yenilgi” olarak değerlendirdi. Eski Yunanistan Başbakanı Antonis Samaras, CNN Yunanistan’a yaptığı açıklamada, “Libya’daki dramatik olaylar, yakın zamanda bize tam tersini garanti eden Sayın Gerapetritis’in telafi edilemez yalanlarını ortaya çıkardı.” ifadesini kullandı. Samaras ayrıca Başbakan Miçotakis’i, yarattığı “yeni jeopolitik sorunların büyüklüğünü anlamaya” çağırdı.^[3]

Dünya Gazetesi, Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın Libya’daki onay kararını memnuniyetle karşıladığını ve mutabakatın iki ülkenin karşılıklı hak ve çıkarlarını koruduğunu bildirdiğini aktardı.^[5]

Kaynaklar arasında en belirgin ayrışma, gelişmenin sunuluş biçiminde ve vurgu noktalarında ortaya çıkıyor. Sözcü, CNN Türk ve Dünya Gazetesi kararı ve tepkileri nispeten dengeli aktarırken; Hürriyet ve Yeni Şafak, Yunanistan’daki tepkilerin boyutunu yansıtmak için daha çarpıcı ifadelere yer veriyor. Hürriyet’in alıntıladığı Banking News gazetesi kararı “büyük ulusal yenilgi” olarak nitelerken, Yeni Şafak’ın aktardığı Pentapostagma “Ankara’ya ikinci kez yenildik” başlığını kullanıyor.^{[1][2][3][5][6]}

Avrupa Komisyonu Başkanı von der Leyen’in açıklaması yalnızca Sözcü ve Yeni Şafak’ta yer bulurken, Yunanistan Dışişleri Bakanlığı’nın “Türkiye ile Libya’nın karşılıklı veya bitişik kıyılara sahip olmadığı” yönündeki spesifik iddiası yalnızca CNN Türk ve Dünya Gazetesi tarafından aktarıldı. Hürriyet ise bu hukuki argümana değinmeden doğrudan Yunan basınının siyasi yorumlarına odaklandı.^{[1][2][3][5][6]}

Kararın Libya iç siyasetindeki anlamı konusunda da farklı vurgular dikkat çekiyor. Dünya Gazetesi ve CNN Türk, doğudaki Temsilciler Meclisi’nin Halife Hafter’e yakınlığına ve Türkiye’nin ülkenin doğusuyla geliştirdiği ilişkilere geniş yer ayırırken, Sözcü ve Yeni Şafak bu bağlamı ayrıntılandırmıyor. Ayrıca A Haber’in konuya ilişkin yalnızca başlığı mevcut, metin içeriği ise kaynaklarda yer almıyor.^[2][4][5]

Libya’daki onay kararının, ülkenin batısındaki Trablus merkezli yönetim tarafından nasıl karşılandığı, kaynaklarda yer almıyor. Sözcü, CNN Türk ve Dünya Gazetesi bu konuda sessiz kalıyor.^[1][2][5]

Onayın ardından Türkiye ve Libya arasında somut bir sondaj, sismik araştırma veya ortak enerji projesi takviminin oluşup oluşmadığı bilgisi kaynaklarda bulunmuyor. Dünya Gazetesi, meclis kararının tek başına yeni bir sondaj faaliyeti anlamına gelmediğini belirtmekle yetiniyor.^{[1][2][3][5][6]}

Yunanistan’ın “egemenlik haklarını korumak için alacağını” duyurduğu tedbirlerin neler olduğu ya da AB’nin konuya ilişkin atmayı planladığı somut adımlar, kaynakların hiçbirinde açıklanmıyor. Yeni Şafak ve Sözcü yalnızca açıklamaları aktarmakla sınırlı kalıyor.^[1][3][6]

Mısır ve İtalya gibi Doğu Akdeniz’de kıyısı bulunan diğer ülkelerin karara dair resmi bir tepki verip vermediği, kaynaklarda yer almıyor. Yalnızca Sözcü, Yunanistan’ın İtalya ve Mısır ile kendi anlaşmaları olduğunu hatırlattığını not ediyor.^[1][2][5]